Istorija

Crna Gora... Na sam pomen ovog imena, vjekovima su pjesnici, slikari, eseisti, rodoljubi i ratnici - nalazili inspiraciju za slobodu i neistraživu ljepotu. No, u Crnoj Gori možete lako govoriti o mnogo čemu, ali - istorija ove ponosite državice, predstavlja najosjetljiviju i najinspirativniju temu.

Manje zemlje, a svjetlije i bogatije istorije, teško da možete naći i među velikima.

Ovdje svaki kamen, svaka gora, svako drvo - priča neku priču: ili o ljubavi, ili o ratu, ili o slobodi, ili o ponosu, ili o časti, ili o porodici, ili o prijateljima ili o neprijateljima...

Nezahvalno bi bilo na ovoj strani pisati bilo šta detaljno, jer uvijek bi neko bio izostavljen iz bilo kog časnog plemena Crne Gore i njenih brda. Zato, dajemo samo kratak osvrt na istorijski tok držeći se samo opšte poznatih činjenica:

Borba za državu – U Periodu Rimskog carstva područje današnje Crne Gore se poklapa sa teritorijom Duklje. Sloveni je naseljavaju u VII vijeku.
Veoma brzo primaju hrišćanstvo. Podjelom hrišćanstva sredinom jedanaestog vijeka na Katoličku i Ortodoxnu crkvu, Zeta je, kako se sadašnja teritorija Crne Gore tada zvala, dovedena na razmeđe Rima i Vizantije.
Pocetkom XI vijeka vladar Zete nazivao se kraljem. U drugoj polovini istog vijeka Župan Zete, Mihailo dobio je od Pape Grgura VII titulu srpskog kralja. Nakon toga na istorijsku scenu stupa srpska država, koja je ne samo obuhvatila Zetu, već i značajan dio Vizantijskog carstva.
Vladarska loza Nemanjića najveći uspon je doživjela u vrijeme Cara Dušana (prva polovina XIV vijeka), koji je dobrom organizacijom države i brilijantnim ratnim pobjedama, došao pred sama vrata Vizantijskog carstva. Umro je prerano, a ubrzo nakon njega nestaje i njegovog moćnog carstva.
Došli su Turci i pokorili cijelo Balkansko poluostrvo. Zetski gospodari su još čitavih stotinu godina branili svoju nezavisnost. Prvo je to bila dinastija Balšica, koji su održavali dobre veze sa Mletačkom republikom, koja im je pomogla u borbama protiv Turaka.

Crnojevići – Od 1427. do 1498 god. Zetom su vladali Crnojevići, koji su od najstarijih vremena vladali Lovćenom, geografskim i duhovnim Olimpom Crne Gore. Stefan Crnojević je obezbijedio Crnojevićima ... u život ulazi današnji naziv Crna Gora.
Ivan Crnojević je godine 1485 prenio prijestonicu na Cetinje. Ivanov sin Đurađ osnovao je prvu ćirilicnu štampariju na slovenskom jugu Evrope i prvu državnu štampariju na svijetu. Ne mogavši više da se odupire snažnom pritisku Turaka, Đurad napušta Crnu Goru. Odlaskom Crnojevića nestaje državna organizacija i
narod biva vraćen u podijelu po plemenima i bratstvima.

Dinastija Petrovic – Njegoš – tristotine godina u Crnoj Gori vladaju unutrtašnji sukobi. Pod takvim okolnostima se formira teokratski način vladavine. Vladike su prvi ljudi države. U vladavini crnogorskih mitropolita postoje dva perioda. U prvom koji je trajao gotovo dva vijeka vladičanska titula pripadala je ljudima iz različitih porodica. Istorija nabraja petnaest vladika. U drugom periodu vladike se biraju iz porodice Petrović, što prredstavlja začetak jedine dinastije u Crnoj Gori.

U periodu od 154 godine bilo je svega pet vladika.
Prvi vladika iz kuće Petrovića bio je Danilo. Uspostavio je vezu sa Rusijom, i na taj način uveo Crnu Goru u međunarodnu politiku. Zatim je organizovao istragu poturica, obračun sa lokalnim stanovništvom, koje je prešlo na islam.Ova stranica istorije Crne Gore ušla je u mit kroz neprolazno djelo «Gorski Vijenac», koje je napisao najveci crnogorski pjesnik vladika Petar II Petrović Njegoš.
Poslije Save i Vasilija i pojave lažnog cara Šćepana Malog, samozvanca i pustolova, na vladičanski tron dolazi jedan od najznačajnijih crnogorskih vladika Petar Prvi. Sav svoj život je posvetio ujedinjenju zavađenih plemena i stvaranju organa državne vlasti. Njegovom zaslugom Crna Gora je dobila i svoj prvi opšti Zakonik 1798.g. Naredni vladika je Petar II Petrovic Njegoš. Pod njegovom vlašcu Crna Gora dobija državne istitucije, senat, administrativnu vlast i izvršnu vlast. Uveo je porez. Otvara prvu školu u Crnoj Gori 1843. god. Umire prerano.

Naslijeđuje ga Danilo Petrović, koji se proglašava knjazom. Razvio je dipolomatsku aktivnost i uspio da postigne sporazum o razgraničavanju sa Turskom. Stvorio je sebi, zbog surovosti u obračunu sa pobunjenim plemenima, jaku opoziciju.
Ubijen je u Kotoru 1860. godine, hicima osvete.

Posljednji vladar dinastije Petrović – Njegoš bio je knjaz, a kasnije kralj Nikola. On je gospodario Crnom Gorom više od pola vijeka. Predvodio je vojsku u pet ratova, otvarao škole, gimnazije, izgradio pozorište, nacionalnu biblioteku, državni muzej i arhiv. Podsticao je razvoj trgovine, zanatstva, a prije svega poljoprivrede. Pet svojih kćeri udao je na ugledne evropske dvorove.
Kao rezultat ratnih pobjeda protiv Turske i diplomatskog umijeća knjaza Nikole, na Berlinskom kongresu 1878.god. Crna Gora je međunarodno priznata kao slobodna i nezavisna država.

Novija istorija - Nakon Prvog svjetskog rata Crna Gora ulazi u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno - Kraljevinu Jugoslaviju. Crna Gora je žrtvovala svoju državnost na račun zajednice koja je već nakon dvije decenije ušla u svoje prvo, veliko iskušenje - drugi svijetski rat.

13. jula 1941. god. crnogorci ustaju u narodni otpor protiv italijanskih okupatora i otpočinju organizovanu borbu. Bitke u Drugom svjetskom ratu predstavljaju nastavak svijetle tradicije borbe za slobodu crnogorskog naroda. No, Crnogorci su vojevali velike bitke i bili jedni od nosioca mnogih oslobodilačkih pokreta bivše kraljevine Jugoslavije.

Tokom ratnih godina, začela se nova državna zajednica FNR Jugoslavija, zemlja naroda i narodnosti u kojoj je Crna Gora, nakon završetka rata participirala sa jedva oko 1% stanovništva.

Gotovo 50 godina mira u novoj Jugoslaviji, doprinjeli su razvoju nekih ekonomskih oblasti koji su uticali na način života i razmišljanja kod modernih Crnogoraca.

Godine mraka - Međutim, raspadom Jugoslavije, krajem 80-ih i početkom 90-ih, Crna Gora i Crnogorci su ušli u najveću krizu od nastanka ove male države. Niz ratnih operacija i sukoba izbili su između članica sada već bivše SFR Jugoslavije. Crnogorci su uzeli neznatan dio učešća u ratnim operacijama 90-ih i na određen način sačuvali svoj svijetao obraz ratničke tradicije, ali - doživjeli su i neuspjeh u moralnom smislu, prilikom ratničkog pohoda na vjekovni grad Dubrovnik.
Ratne operacije tokom ovih godina, nisu se vodile jedino na teritoriji Crne Gore.

90-e godine donijele su Crnogorcima neprirodno siromaštvo, velike žrtve i samoodricanja, lutanja i gubljenje vlastitog identiteta. Lične, porodične i državne tragdije. Izgledalo je kao da se ovaj mali narod - tako jasno određen istorijom, kulturom i granicama - guši i nestaje u moralnom kolapsu naroda bivše Jugoslavije.

Crnogorci ulaze '91 u još jednu, treću zajednicu koja nosi ime Jugoslavija putem referenduma, i koja je sastavljena sada od dvije članice u kojoj dominira veća članica Srbija. Ova neprirodna simbioza, čiji je krajnji cilj bio uspostavljanje nove državne zajednice srpskog naroda na teritoriji Srbije, Kosova i Metohije, Crne Gore, dijela Hrvatske i Hercegovine, kako i Makedonije - trpi poraz za porazom - kako na ratnim, diplomatskim, ekonomskim, tako i moralnim poljima.

No, Crnogorci se osjvešćuju krajem 90-ih i jasno se suprostavljaju politici velikosrpstva i vlastitom unutrašnjem moralnom propadanju - ponovo želeći prijateljske i bratske odnose sa Srbijom - ali pod jasnim okolnostima - svako da bude gospodar u svojoj kući. Ponovo se bude želje za obnavljanjem stare Crnogorske nezavisnosti.

Kao rezultat ovog previranja, političkim upravljanjem i pod uticajem Svjetske zajednice, Crna Gora i Srbija sklapaju 2003. novu državnu zajednicu Srbija i Crna Gora zauvijek brišući ime Jugoslavija, na znatno poštenijim odnosima i sa
otvorenim mogućnostima da se, nakon isteka od 3 godine zajedničkog života, Crnogorci izjasne na referendumu da li žele vlastitu državu ili će ostati u novoj zajednici.

Prošlo je vrijeme 10-o godišnjih nestabilnosti - ljudi se ponovo okreću razvoju, pokušavajući da zaliječe rane koje su nanesene u godinama mraka i oluje.